Elektriklenme
8. Sınıf Fen Bilimleri · Elektrik Yükleri ve Elektrik Enerjisi
Nötr bir cismin elektrik yükü kazanmasına elektriklenme denir. Elektriklenme üç yolla gerçekleşir: sürtünme ile, temas ile ve etki ile. Sürtünme ile elektriklenmede iki farklı madde birbirine sürtüldüğünde elektronlar bir cisimden diğerine geçer. Kazanan cisim negatif, kaybeden cisim pozitif yüklenir. Saçlarımızı taradıktan sonra tarağın küçük kâğıt parçalarını çekmesi sürtünme ile elektriklenmeye örnektir.
Temas ile elektriklenmede yüklü bir cisim, yüksüz bir cisme dokunursa elektronlar iki cisim arasında paylaşılır ve her iki cisim de aynı tür yükle yüklenir. Yüklü bir cisme dokunulduğunda hafif bir çarpma hissedilmesinin nedeni budur. Etki ile elektriklenmede ise yüklü bir cisim yüksüz bir cisme dokunmadan yaklaşır; yüksüz cisimdeki yükler ayrışır ve cisim zıt yükle yüklenmiş gibi davranır.
Elektriklenme doğada da büyük olaylara yol açar. Bulutların içindeki su damlacıkları sürtünüp ayrıştığında elektrik yükleri birikir. Bu yükler boşaldığında şimşek oluşur; şimşek, gökyüzünde büyük bir elektrik boşalmasıdır. Binaları şimşekten korumak için paratoner kullanılır. Ayrıca yüklü cisimlerin yükleri, topraklanarak yeryüzüne güvenli biçimde aktarılır.
Dersin Önemli Noktaları
- Nötr bir cismin yük kazanmasına elektriklenme denir.
- Sürtünme ile elektriklenmede elektronlar bir cisimden diğerine geçer.
- Elektron kazanan cisim negatif, elektron kaybeden cisim pozitif yüklenir.
- Temas ile elektriklenmede yüklü cisim yüksüz cisme dokunur ve ikisi de aynı tür yüklenir.
- Etki ile elektriklenmede cisimler birbirine dokunmadan yüklenir.
- Şimşek, gökyüzünde gerçekleşen büyük bir elektrik boşalmasıdır.
- Paratoner, binaları şimşekten koruyan bir düzendir.
Açıklamalı Soru Bankası
1. Saç tarandıktan sonra tarak küçük kâğıt parçalarını çekiyorsa bu neyle açıklanır?
2. Sürtünme ile elektriklenmede elektron kazanan cisim nasıl yüklenir?
3. Bir cismin yüklü bir cisme dokunmasıyla elektriklenme hangi yolla gerçekleşir?
4. Şimşek nasıl oluşur?
5. Yüksek binaların tepesine paratoner konulmasının amacı nedir?