Mutasyon ve Modifikasyon
8. Sınıf Fen Bilimleri · DNA ve Genetik Kod
Canlıların kalıtsal yapısı çoğu zaman değişmez, ancak bazı etkilerle bozulabilir. DNA üzerindeki bazların dizilişinde kendiliğinden ya da dış etkenlerle oluşan kalıtsal değişikliklere mutasyon denir. Mutasyona neden olan etkenlere mutajen denir. Radyasyon, bazı kimyasal maddeler ve aşırı sıcaklık mutajenlere örnektir.
Mutasyonlar bazen canlıya zarar verir, bazen hiç fark edilmez, bazen de canlıya avantaj sağlayabilir. Örneğin bir bitkide meydana gelen olumlu bir mutasyon, o bitkinin kuraklığa dayanmasını sağlayabilir. Mutasyon, üreme hücrelerinde oluşursa yavrulara aktarılır; vücut hücrelerinde oluşursa yalnızca o bireyi etkiler.
Bazı değişimler ise kalıtsal değildir. Çevre koşullarına bağlı olarak bir canlının görünümünde ya da davranışında oluşan ancak kalıtsal bilgiyi etkilemeyen değişikliklere modifikasyon denir. Örneğin yazın güneşlenerek bronzlaşmak bir modifikasyondur; bu bronzluk çocuğa geçmez. Aynı bitki toprağın besin durumuna göre farklı boylarda büyüyebilir. Mutasyon kalıtsal bilgiyi değiştirirken modifikasyon yalnızca görünümde geçici bir fark oluşturur.
Dersin Önemli Noktaları
- DNA üzerindeki baz dizilişinde oluşan kalıtsal değişikliğe mutasyon denir.
- Mutasyona yol açan etkenlere mutajen denir.
- Radyasyon, bazı kimyasallar ve aşırı sıcaklık mutajenlerden bazılarıdır.
- Mutasyon üreme hücrelerinde olursa yavrulara geçer.
- Çevre koşullarıyla oluşan ve kalıtsal olmayan değişimlere modifikasyon denir.
- Bronzlaşmak modifikasyona örnektir; bu özellik yavrulara geçmez.
- Mutasyon bazı durumlarda zararlı, bazı durumlarda nötr ya da yararlı olabilir.
Açıklamalı Soru Bankası
1. DNA üzerindeki baz dizilişinde oluşan kalıtsal değişikliğe ne ad verilir?
2. Aşağıdakilerden hangisi mutasyona neden olan etkenlerden biridir?
3. Yazın güneşlenen bir kişinin bronzlaşması hangi tür değişimdir?
4. Mutasyon üreme hücrelerinde oluştuğunda ne meydana gelir?
5. Mutasyon ve modifikasyon arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?