Kalıtım

8. Sınıf Fen Bilimleri · DNA ve Genetik Kod

Canlıların özelliklerinin bir nesilden diğerine aktarılmasına kalıtım denir. Kalıtımı inceleyen bilim dalına genetik denir. Kalıtımın temellerini ilk kez araştıran bilim insanı Gregor Mendel'dir. Mendel, bezelye bitkileriyle yaptığı deneyler sonucunda özelliklerin özel taşıcılar, yani genler aracılığıyla yavrulara geçtiğini göstermiştir. Bu yüzden Mendel'e genetik biliminin kurucusu denir.

Bir özellik, bir bireyde görünen hâliyle gözlenir. Bir bireyin dış görünüşüne ve gözlenebilen özelliklerine fenotip denir. Örneğin uzun boylu veya kısa boylu olmak fenotiptir. Genlerin oluşturduğu kalıtsal bilgi topluluğuna ise genotip denir. Genotip, fenotipin belirlenmesinde etkilidir.

Bir özellikle ilgili iki gen aynı ise bireye homozigot (saf), farklı ise heterozigot (melez) denir. Örneğin uzun boyluluk için iki uzun boy geni taşıyan birey homozigottur; uzun boy ve kısa boy genini birlikte taşıyan birey heterozigottur. Kalıtsal özellikler soy ağacı (soyağacı) çizilerek takip edilebilir. Soyağacı, ailede hangi özelliklerin nesilden nesile geçtiğini göstermeye yardımcı olur.

Dersin Önemli Noktaları

  • Kalıtım, özelliklerin ebeveynlerden yavruya aktarılması olayıdır.
  • Kalıtım bilimine genetik denir; temellerini Gregor Mendel atmıştır.
  • Mendel, bezelye bitkisiyle yaptığı deneylerle kalıtımın temel kurallarını bulmuştur.
  • Bireyin gözlenebilen özelliklerine fenotip, genetik yapısına genotip denir.
  • Bir özellik için iki gen aynıysa birey homozigot, farklıysa heterozigottur.
  • Baskın özellikler, heterozigot bireylerde de görünür.
  • Soyağacı, kalıtsal özelliklerin kuşaklar boyunca izlenmesini sağlar.

Açıklamalı Soru Bankası

1. Genetik biliminin temellerini bezelye deneyleriyle atan bilim insanı kimdir?

  • AGregor Mendel
  • BIsaac Newton
  • CLouis Pasteur
  • DCharles Darwin

2. Bir bireyin gözlenebilen dış görünüş özelliklerine ne denir?

  • AFenotip
  • BAlel
  • CKromozom
  • DGenotip

3. Bir özellikle ilgili iki genin farklı olması durumunda bireye ne denir?

  • AHomozigot
  • BHeterozigot
  • CSaf döl
  • DKlon

4. Anne ve babada gözlenen uzun boylu olma özelliği çocuklara hangi yolla geçer?

  • AEgzersiz yapmalarıyla
  • BYemek yeme alışkanlıklarıyla
  • CÜreme hücrelerindeki kalıtsal bilgiyle
  • DÇevre koşullarıyla

5. Bir ailede kuşaklar boyunca görülen özellikleri incelemek için hangi yöntem kullanılır?

  • AKan tahlili yaptırmak
  • BHava durumu raporunu takip etmek
  • CBitki yetiştirmek
  • DSoyağacı çizmek