Makra
8. Sınıf Fen Bilimleri · Basit Makineler
Makaralar, çevresinde ip geçirilen ve bir eksen etrafında dönen silindir şeklindeki basit makinelerdir. İki tür makara vardır: sabit makara ve hareketli makara. Sabit makarada makara bulunduğu yerde dönerek sabit kalır; ipin bir ucundan çekildiğinde yük diğer uçtan yükselir. Sabit makara kuvvetin yönünü değiştirir ancak kuvvet kazancı sağlamaz; uygulanan kuvvet yüke eşittir.
Hareketli makarada yük, makaraya asılıdır ve makara iple birlikte yükselir. Hareketli makarada yükü kaldırmak için yükün yarısı kadar kuvvet gerekir; böylece kuvvet kazancı sağlanır. Ancak ipin çekilmesi gereken mesafe, yükün yükselme mesafesinin iki katıdır. Bu durum, enerjinin korunumu ilkesiyle açıklanır.
Günlük yaşamda ve inşaatlarda genellikle palanga adı verilen bir sistem kullanılır. Palanga, sabit ve hareketli makaraların birlikte kullanıldığı düzenektir. Palangalarda birden fazla hareketli makara bulunduğundan çok daha az kuvvetle ağır yükler kaldırılabilir. Kullanım kolaylığı sağlamak için inşaat asansörlerinde, gemi direklerinde ve vinçlerde makara sistemleri kullanılır.
Dersin Önemli Noktaları
- Makaralar, çevresinden ip geçirilen ve ekseni etrafında dönen silindir şeklinde basit makinelerdir.
- Sabit makara kuvvetin yönünü değiştirir ancak kuvvet kazancı sağlamaz.
- Hareketli makara, yükü kaldırmak için yükün yarısı kadar kuvvet uygulanmasını sağlar.
- Hareketli makarada ip çekme mesafesi, yükün yükselme mesafesinin iki katıdır.
- Palanga, sabit ve hareketli makaraların birlikte kullanıldığı sistemdir.
- Vinç ve inşaat asansörlerinde makara sistemleri kullanılır.
- Makaralarda da enerji kazancı yoktur; yoldan ya da kuvvetten kazanç sağlanır.
Açıklamalı Soru Bankası
1. Sabit makara ile aşağıdakilerden hangisi sağlanır?
2. Hareketli makarada yükü kaldırmak için gereken kuvvet nasıl hesaplanır?
3. Bir hareketli makarada yük 2 metre yükseldiğinde ip kaç metre çekilmelidir?
4. Palanga nedir?
5. Bir inşaat vinçinde ağır yükleri kaldırmak için neden makara sistemi kullanılır?