Kaldıraç
8. Sınıf Fen Bilimleri · Basit Makineler
Günlük hayatta ağır cisimleri kaldırmak ya da hareket ettirmek için kaldıraç kullanırız. Kaldıraç, sağlam bir destek noktası ( fulcrum ) etrafında dönebilen, üzerinde kuvvet ve yük bulunan bir çubuktan oluşur. Kaldıraçta üç önemli nokta vardır: destek noktası (kaldıraçta dönme noktası), kuvvet uygulanan nokta (kuvvet noktası) ve yükün bulunduğu nokta (yük noktası). Bu üç noktanın birbirine göre konumu kaldıraç tipini belirler.
Kaldıraçlar, destek noktasının konumuna göre üçe ayrılır. Birinci tip kaldıraçta destek noktası kuvvet ile yük arasındadır; makas ve tahterevalli buna örnektir. İkinci tip kaldıraçta yük destek ile kuvvet arasındadır; ceviz kıracağı ve el arabası bu tipin örnekleridir. Üçüncü tip kaldıraçta kuvvet destek ile yük arasındadır; maşata ve kürek bu tipe örnektir. Günlük yaşamda en çok karşılaşılan kaldıraç tipleri birinci ve ikinci tiptir.
Kaldıraçların amacı, daha az kuvvet uygulayarak ağır yükleri kaldırmaktır. Kuvvet ile yük arasındaki uzaklık oranı, kaldıraçta kuvvet kazancını belirler. Eğer kuvvet kolu yük kolundan uzunsa kuvvet kazancı vardır; az kuvvet uygulanarak büyük yük kaldırılabilir.
Dersin Önemli Noktaları
- Kaldıraç, bir destek noktası etrafında dönen çubuktan oluşan basit makinedir.
- Kaldıraçta üç nokta vardır: destek noktası, kuvvet noktası ve yük noktası.
- Destek noktasının konumuna göre kaldıraçlar üç tipe ayrılır.
- Makas ve tahterevalli birinci tip kaldıraç örneğidir.
- El arabası ve ceviz kıracağı ikinci tip kaldıraç örneğidir.
- Maşata ve kürek üçüncü tip kaldıraç örneğidir.
- Kuvvet kolu uzunsa kuvvetten kazanç sağlanır.
Açıklamalı Soru Bankası
1. Tahterevallide destek noktası neresidir?
2. El arabası hangi tip kaldıraç örneğidir?
3. Bir kaldıraçta kuvvet kolu yük kolundan uzunsa ne olur?
4. Maşata ile yemek almak hangi tip kaldıraç örneğidir?
5. Kaldıraçlarda enerji kazancı sağlanabilir mi?