Eğik düzlem
8. Sınıf Fen Bilimleri · Basit Makineler
Eğik düzlem, bir yükü daha az kuvvet uygulayarak yükseğe çıkarmaya yarayan basit bir makinedir. Yüke dik olarak kaldırmak yerine eğimli bir yüzey boyunca itmek, uygulanması gereken kuvveti azaltır. Ancak yük, dik kaldırıldığında alınacak yoldan daha uzun bir yol kat etmek zorundadır. Eğim ne kadar az olursa uygulanması gereken kuvvet o kadar azalır.
Eğik düzleme günlük yaşamda birçok örnek vardır. Yokuşlar, rampalar ve merdivenler eğik düzlem sayılır. Engelli rampaları, tekerlekli sandalye ile yüksekliğe ulaşmak isteyenler için eğik düzlem ilkesiyle yapılmıştır. Dağlardaki kıvrımlı yollar, aracın daha az güçle tırmanmasını sağlar. Örneğin dik bir dağa tırmanan biri çok fazla enerji harcarken, kıvrımlı yoldan giden biri aynı yüksekliğe daha az enerji harcayarak ulaşır.
Eğik düzlemin bir türü da vardır: vida. Vida, bir silindir etrafına sarılı eğik düzlemden oluşur. Cıvatalar, somunlar, presler ve mantar tıpalar vida ile yapılır. Vidanın adımı ne kadar küçükse, döndürmek için gereken kuvvet o kadar azalır.
Dersin Önemli Noktaları
- Eğik düzlem, yükü yükseğe daha az kuvvetle çıkarmaya yarayan basit makinedir.
- Eğim azaldıkça kaldırmak için gereken kuvvet azalır.
- Yokuş, rampa ve merdiven eğik düzlem örnekleridir.
- Eğik düzlemde yük daha uzun yol kat eder ancak daha az kuvvet uygulanır.
- Dağdaki kıvrımlı yollar, dik tırmanışa göre daha az güç gerektirir.
- Vida, silindir etrafına sarılı eğik düzlemdir.
- Basit makineler enerji kazancı sağlamaz; yoldan kazanç karşılığında kuvvetten kazanç sağlar.
Açıklamalı Soru Bankası
1. Eğik düzlemde yüke daha az kuvvet uygulamak için ne yapılmalıdır?
2. Aşağıdakilerden hangisi eğik düzlem örneğidir?
3. Eğik düzlem kullanarak bir yükü yukarı çıkarmakla doğrudan yukarı kaldırmak karşılaştırıldığında ne söylenebilir?
4. Vida hangi basit makinenin türüdür?
5. Engelli rampasının eğik düzlem ilkesiyle yapılmasının amacı nedir?