Mercekler

7. Sınıf Fen Bilimleri · Saf Madde ve Karışımlar

Mercekler, saydam maddelerden (cam ya da plastik) yapılan ve ışığı kırdırarak görüntü oluşturan optik araçlardır. İki çeşit mercek vardır: ince kenarlı (konveks) ve kalın kenarlı (konkav) mercekler. İnce kenarlı mercekler ortası kenarlarından kalındır ve ışığı bir noktada (odak noktasında) toplar. Büyüteç, kamera ve göz merceği ince kenarlı merceklere örnektir.

Kalın kenarlı mercekler ortası kenarlarından incedir ve ışığı dağıtır. Bu merceklerden geçen ışınlar bir noktada birleşmez, sanki arkada bir noktadan geliyormuş gibi görünür. Kalın kenarlı mercekler yakını görme sorunlu kişilerde kullanılan gözlük camlarında yer alır.

İnce kenarlı mercekler, cisim odağın dışında ise ters ve gerçek görüntü; odağın içinde ise dik, büyütülmüş ve sanal görüntü oluşturur. Büyüteç bu prensiple çalışır. İnsan gözünde de bir ince kenarlı mercek bulunur; ışık kırılarak retinaya düşer ve burada görüntü oluşur. Yakın görme sorunu (miyop) olan kişilerde kalın kenarlı mercek, uzak görme sorunu (hipermetrop) olanlarda ince kenarlı mercek kullanılır.

Dersin Önemli Noktaları

  • Mercekler saydam maddelerden yapılan ve ışığı kıran optik araçlardır.
  • İnce kenarlı mercekler ışığı toplar, kalın kenarlı mercekler ışığı dağıtır.
  • İnce kenarlı mercekler büyüteç, kamera ve gözde bulunur.
  • İnce kenarlı mercekler odak dışındaki cisimlerin ters ve gerçek görüntüsünü oluşturur.
  • İnce kenarlı merceklerde odak içindeki cisimler dik ve büyütülmüş görülür.
  • Kalın kenarlı mercekler ışığı dağıtır ve miyop (yakın görme sorunu) için kullanılır.
  • Gözdeki retinada görüntü oluşur; uzak görme sorunu olanlarda ince kenarlı mercek kullanılır.

Açıklamalı Soru Bankası

1. İnce kenarlı merceklerin ışık üzerindeki etkisi nedir?

  • AIşığı dağıtır.
  • BIşığı bir odak noktasında toplar.
  • CIşığı soğurur.
  • DIşığı yansıtır.

2. Büyüteç hangi tür mercekten yapılmıştır?

  • Aİnce kenarlı mercek
  • BKalın kenarlı mercek
  • CDüz cam
  • DAyna

3. İnce kenarlı merceklerde cisim odak noktasının dışında olduğunda oluşan görüntü nasıldır?

  • ADik ve sanal
  • BTers ve gerçek
  • CYalnızca büyütülmüş ve dik
  • DYalnızca küçültülmüş ve dik

4. Yakın görme sorunu (miyop) olan kişiler hangi tür gözlük merceği kullanır?

  • Aİnce kenarlı mercek
  • BKalın kenarlı mercek
  • CDüz cam
  • Dİçbükey ayna

5. İnsan gözünde ışığın kırılarak görüntünün oluştuğu tabakaya ne ad verilir?

  • AKornea
  • BRetina
  • Cİris
  • DMercek