Karışımların ayrılması
7. Sınıf Fen Bilimleri · Saf Madde ve Karışımlar
Karışımlar, içindeki maddelerin fiziksel özelliklerinden yararlanılarak ayrılabilir. Bu yöntemler kimyasal tepkime gerektirmez; yani karışımı oluşturan maddeler kimyasal özelliklerini korur. Hangi yöntemin kullanılacağı, karışımdaki maddelerin parçacık boyutuna, çözünürlüğüne, yoğunluğuna ve manyetik özelliğine bağlıdır.
Süzme, sıvı içinde çözünmeyen katı parçacıkları ayırmak için kullanılır; örneğin çay demlemede çay yapraklarını su ayırmak süzgeçle yapılır. Çözeltideki çözücüyü buharlaştırarak katıyı ayırmaya buharlaştırma denir; tuzlu su ısıtıldığında su buharlaşır ve tuz geriye kalır. Mıknatıs ile ayrıştırma, karışımdaki demir gibi manyetik maddeleri ayırmak için kullanılır. Damıtma, kaynama noktaları farklı olan iki sıvıyı ayırmak için uygulanır; petrolün rafineride ayrıştırılması buna örnektir.
Ayrıca katı-sıvı karışımlarında süzme yeterli olmadığında, katının çözünürlüğü sıcaklığa bağlı ise soğutma ile kristallendirme (kristallendirme) yapılabilir. Ayrıştırma hunisi, birbirine karışmayan sıvıları (örneğin su ve zeytinyağı) yoğunluk farkına göre ayırır.
Dersin Önemli Noktaları
- Karışımlar fiziksel yöntemlerle ayrılır; maddeler kimyasal özelliklerini korur.
- Süzme, sıvı içindeki çözünmeyen katıları ayırmak için kullanılır.
- Buharlaştırma, çözücüyü buharlaştırarak çözünen katıyı ayrıştırır.
- Mıknatıs, karışımdaki demir gibi manyetik maddeleri ayırır.
- Damıtma, kaynama noktaları farklı sıvıları ayırmak için uygulanır.
- Ayrıştırma hunisi, karışmayan sıvıları yoğunluk farkına göre ayırır.
- Kristallendirme, çözünen maddenin sıcaklıkla çözünürlüğü değişerek kristaller hâlinde ayrılmasıdır.
Açıklamalı Soru Bankası
1. Tuzlu sudaki tuzu ayırmak için en uygun yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
2. Demir tozu ile kum karışımını birbirinden ayırmak için hangi yöntem kullanılır?
3. Su ile zeytinyağı karışımını ayırmak için hangi araç kullanılır?
4. Petrolün damıtılmasında hangi özellik farkından yararlanılır?
5. Çay demlenirken yaprakları sudan ayırmak için kullanılan yöntem hangisidir?