Kalıtım

7. Sınıf Fen Bilimleri · Hücre ve Üreme

Kalıtım, ebeveynlerden yavru bireylere genlerin aktarılmasıdır. Genler, DNA üzerinde belirli bir konumda (lokus) bulunan ve bir özelliği belirleyen kalıtım birimleridir. Mendel, bezelyelerle yaptığı deneylerle kalıtımın temel kurallarını ortaya koymuştur ve bu nedenle modern genetiğin kurucusu kabul edilir.

Her canlının her özelliği için iki alel (gen seçeneği) bulunur. Bir özellik için iki aynı alele sahip bireye homozigot, iki farklı alele sahip bireye heterozigot denir. Baskın (dominant) alel, heterozygous durumda bile etkisini gösterir. Çekinik (resesif) alel ise yalnızca homozigot çekinik durumda etkisini gösterir. Büyük harf (A) baskın, küçük harf (a) çekinik aleli gösterir.

Fenotip, bir bireyin dış görünüşüdür. Genotip ise o bireyin genetik yapısıdır. Örneğin mor göz rengi baskın, mavi göz rengi çekinik kalıtılan bir özelliktir. AA veya Aa genotipli bireylerin fenotipi mor gözlü, aa genotipli bireylerin fenotipi mavi gözlüdür. Birinci nesleğin (F1) tamamı baskın fenotip gösterdiğinde ve ikinci nesilde (F2) 3:1 oranında fenotip dağılımı görüldüğünde buna baskınlık durumu denir.

Dersin Önemli Noktaları

  • Genler, DNA üzerinde kalıtımı sağlayan kalıtım birimleridir.
  • Her canlı her özellik için iki alele sahiptir; biri anneden, biri babadan gelir.
  • Baskın alel heterozygous durumda bile fenotipi belirler.
  • Çekinik alel yalnızca homozigot çekinik durumda fenotipi belirler.
  • Homozigot birey aynı iki alele, heterozigot birey farklı iki alele sahiptir.
  • Fenotip dış görünüş, genotip genetik yapıdır.
  • Mendel'in bezelye deneylerinde F2 neslinde 3:1 fenotip oranı görülür.
  • Baskınlık durumunda F1 nesli baskın fenotip, F2 nesli 3:1 oranında fenotip gösterir.

Açıklamalı Soru Bankası

1. Bir özellik için Aa genotipine sahip birey homozigot mu heterozigot mudur?

  • AHomozigot baskın
  • BHomozigot çekinik
  • CHeterozigot
  • DHem homozigot hem heterozigot

2. Baskın alel ile çekinik alel arasındaki temel fark nedir?

  • ABaskın alel büyük harfle gösterilir ve heterozygous durumda bile etkisini gösterir.
  • BÇekinik alel her zaman fenotipi belirler.
  • CBaskın alel sadece homozigot durumda etkilidir.
  • Dİkisi arasında fark yoktur, her ikisi de aynı şekilde davranır.

3. Mendel'in deneylerinde F2 neslinde fenotip dağılımı nasıldır?

  • A1:1
  • B1:2:1
  • C3:1
  • D9:3:3:1

4. Fenotip ile genotip arasındaki fark nedir?

  • AFenotip genetik yapı, genotip dış görünüştür.
  • BFenotip dış görünüş, genotip genetik yapıdır.
  • CHer ikisi de aynı şeyi ifade eder.
  • DFenotip yalnızca çekinik özellikleri ifade eder.

5. Mavi göz rengi çekinik (a), mor göz rengi baskın (A) kalıtılıyorsa, mor gözlü bir bireyin olası genotipleri nelerdir?

  • AYalnızca AA
  • BYalnızca Aa
  • CAA veya Aa
  • DYalnızca aa