Ses
6. Sınıf Fen Bilimleri · Madde ve Isı
Konuştuğumuzda, müzik dinlediğimizde ya da bir çekiç sesi duyduğumuzda sesin nasıl oluştuğunu ve nasıl yayıldığını merak ederiz. Ses, cisimlerin titreşmesi yani ileri geri hızlı hareket etmesiyle oluşur. Gitar teli, davul yüzeyi ya da insan gırtlağındaki ses telleri titreşerek ses üretir.
Ses, bir ortamda yayılır. Katı, sıvı ve gaz ortamlarında yayılabilen ses boşlukta yayılamaz, çünkü boşlukta titreşimi letecek madde yoktur. Ses farklı maddelerde farklı hızlarda ilerler; en hızlı katılarda, sonra sıvılarda, en yavaş gazlarda ilerler. Suyun altında ses metal çubuk gibi hızla ilerler.
Sesin özellikleri frekans ve şiddetiyle belirlenir. Frekans, saniyedeki titreşim sayısıdır ve frekansı büyük sesler tiz (ince), frekansı küçük sesler pes (kalın) duyulur. Sesin şiddeti ne kadar güçlü duyulduğunu gösterir; şiddet arttıkça ses gürültüyle duyulur. Bir yankı duymak için sesin bir yansıtıcıya çarpıp geri dönmesi gerekir.
Dersin Önemli Noktaları
- Ses, cisimlerin titreşmesiyle oluşur.
- Ses, katı, sıvı ve gaz ortamlarında yayılır; boşlukta yayılamaz.
- Ses katılarda en hızlı, gazlarda en yavaş yayılır.
- Frekans, saniyedeki titreşim sayısıdır ve sesin tiz veya pes olmasını belirler.
- Frekansı büyük sesler tiz, frekansı küçük sesler pes duyulur.
- Sesin şiddeti, sesin gücünü ve ne kadar uzaktan duyulduğunu etkiler.
- Yankı, sesin bir engele çarpıp geri dönmesidir.
- Boşlukta ses yayılamaz; bu yüzden uzayda ses duyulmaz.
Açıklamalı Soru Bankası
1. Ses nasıl oluşur?
2. Ses aşağıdaki ortamlardan hangisinde yayılamaz?
3. Sesin farklı ortamlarda yayılma hızı nasıl değişir?
4. Sesin tiz veya pes olmasını belirleyen özellik hangisidir?
5. Boş bir odada bağırıldığında sesin duyulması ile açık bir alandaki farkı nedir?