Bileşke kuvvet
6. Sınıf Fen Bilimleri · Kuvvet ve Hareket
Bir cisme dokunduğumuzde ya da çekiştirdiğimizde o cisme kuvvet uygularız. Kuvvet, cisimlerin hareket hâlini değiştirebilen, cisimleri şekillendirebilen itme veya çekme etkisidir. Bir cisme aynı anda birden fazla kuvvet uygulanabilir; bu durumda kuvvetlerin toplam etkisine bileşke kuvvet denir.
Kuvvetler aynı yönde uygulanırsa bileşke kuvvet, kuvvetlerin büyüklüklerinin toplamına eşit olur. Örneğin iki kişi aynı yönde bir dolabı çekiyorsa dolap, ikisinin çekme kuvvetlerinin toplamı kadar etkilenir. Kuvvetler zıt yönlerde uygulanırsa büyük olan kuvvetten küçük olan kuvvet çıkarılır; bileşke kuvvet, büyük kuvvetin yönünde olur.
Zıt yönlü iki kuvvetin büyüklüğü eşitse bileşke kuvvet sıfır olur ve kuvvetler dengelenmiş kuvvet denir. Dengelenmiş kuvvet etkisindeki cisim hareketsiz kalır ya da sabit süratle hareket etmeye devam eder. Günlük yaşamda halat çekme oyunu, bir masayı birlikte itmek bileşke kuvvete örnektir.
Dersin Önemli Noktaları
- Kuvvet, cisimlere itme veya çekme şeklinde uygulanan etkidir.
- Birden fazla kuvvetin toplam etkisine bileşke kuvvet denir.
- Aynı yöndeki kuvvetlerin bileşkesi, kuvvetlerin büyüklüklerinin toplamıdır.
- Zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesi, büyük kuvvetten küçük kuvvetin çıkarılmasıyla bulunur.
- Bileşke kuvvet, büyük olan kuvvetin yönündedir.
- Büyüklükleri eşit zıt yönlü kuvvetler birbirini dengeler; bileşke kuvvet sıfırdır.
- Dengelenmiş kuvvet etkisindeki cisim hareketsiz kalır ya da sabit süratle gider.
Açıklamalı Soru Bankası
1. 6 N ve 8 N büyüklüğünde iki kuvvet aynı yönde bir kutuya uygulanırsa bileşke kuvvet kaç N olur?
2. Bir dolabı Ali 5 N ile sağa, Ayşe 3 N ile sola çekiyor. Dolap hangi yöne ve hangi büyüklükteki bileşke kuvvetle hareket eder?
3. Halat çekme oyununda iki takım halata eşit büyüklükte zıt yönlü kuvvet uygularsa ne olur?
4. Bileşke kuvvetin sıfır olduğu bir durumda cisim nasıl davranır?
5. Aşağıdaki uygulamalardan hangisinde kuvvetler aynı yönlüdür?