Madde ve değişim
5. Sınıf Fen Bilimleri · Işık ve Madde
Etrafımızda gördüğümüz her varlık maddedir. Taş, su, hava, kitap ve tahta birer maddedir. Maddeler, içinde bulundukları ortama göre katı, sıvı ya da gaz hâllerinden birinde bulunur. Maddenin hangi hâlde olduğunu taneciklerin dizilişi belirler.
Maddeler ısı aldığında ya da verdiğinde hâlleri değişebilir. Katı maddelerin ısı alarak sıvıya dönüşmesine erime, sıvı maddelerin ısı vererek katıya dönüşmesine donma denir. Sıvıların ısı alarak gaza dönüşmesine buharlaşma, gazların ısı vererek sıvıya dönüşmesine yoğuşma denir.
Maddeler hâl değiştirirken kimliklerini kaybetmez. Örneğin buz eridiğinde suya dönüşür ama bu iki madde aynı cinstir; sadece hâl değişmiştir. Bu yüzden hâl değişimleri fiziksel değişim olarak adlandırılır. Bir maddenin yeni bir madde oluşumu olmadan görünüşünün değişmesi fiziksel değişimdir.
Dersin Önemli Noktaları
- Kütlesi ve hacmi olan her varlık maddedir.
- Maddeler hâl değişiminde kimliklerini korur.
- Katıdan sıvıya geçişe erime, sıvıdan katıya geçişe donma denir.
- Sıvıdan gaza geçişe buharlaşma, gazdan sıvıya geçişe yoğuşma denir.
- Hâl değişimleri sırasında maddenin kütlesi değişmez.
- Maddenin hâl değiştirmesi fiziksel değişimdir.
- Maddeler ısı alarak ya da ısı vererek hâl değiştirir.
Açıklamalı Soru Bankası
1. Bir maddenin katı hâldeki taneciklerinin sıvı hâldeki taneciklerden farkı nedir?
2. Aşağıdaki değişimlerden hangisi fiziksel değişime örnektir?
3. Bir bez parçasının güneşte kuruması hangi olaya örnektir?
4. Soğuk bir bardağın dış yüzeyinde su damlaları oluşması hangi olayın sonucudur?
5. Bir maddenin erimesi sırasında hangi ifade doğrudur?