Kuvvet ve hareket

5. Sınıf Fen Bilimleri · Dünya, Güneş ve Ay

Cisimlerin yer değiştirmesine hareket denir. Bir cisim dururken uygulanan kuvvet sayesinde hareket edebilir; hareketli bir cisim kuvvet etkisiyle yavaşlayabilir, hızlanabilir, durabilir ya da yön değiştirebilir. Yani hareketli cisimlerin hızını ve yönünü kuvvet değiştirir.

Sürtünme kuvveti, temas eden iki cisim birbirinin üzerinden geçmeye çalıştığında hareketi zorlaştıran kuvvettir. Zemini pürüzlü olan cisimlerde sürtünme fazladır. Sürtünme genellikle hareketi azaltır; bu yüzden kayan bir topun hızlanarak gitmez, yavaş yavaş durur.

Sürtünmeyi azaltmak için kaygan maddeler, tekerlek ve bilye gibi yardımcılar kullanılır. Bazı durumlarda ise sürtünmeye ihtiyaç duyarız. Kayan zeminlerde ayakkabıların kaymaması, fren yaparken aracın durabilmesi ve kalemle yazı yazabilmemiz sürtünme kuvveti sayesinde olur.

Dersin Önemli Noktaları

  • Cisimlerin konum değiştirmesine hareket denir.
  • Kuvvet uygulanmadan duran bir cisim kendi kendine harekete geçmez.
  • Hareketli bir cismin hızını ya da yönünü kuvvet değiştirir.
  • Sürtünme kuvveti hareketi zorlaştıran ve yavaşlatan bir kuvvettir.
  • Zemin pürüzlendikçe sürtünme kuvveti büyür.
  • Sürtünmeyi azaltmak için kaygan maddeler ve tekerlek kullanılır.
  • Frenleme ve yürümek gibi günlük yaşam hareketleri sürtünme sayesinde mümkün olur.

Açıklamalı Soru Bankası

1. Sürtünme kuvveti azaltılmak istendiğinde aşağıdakilerden hangisi yapılabilir?

  • AKaygan madde sürülür.
  • BZemin pürüzlendirilir.
  • CCismin kütlesi artırılır.
  • DCisme ağır bir yük bindirilir.

2. Arabaların kışın buzlu yollarda kaymasının nedeni nedir?

  • ABuz üzerinde sürtünme kuvvetinin çok artması
  • BBuzun lastikleri ısıtması
  • CArabanın ağırlığının azalması
  • DBuz üzerinde sürtünme kuvvetinin çok azalması

3. Otobüs aniden frene yapıldığında yolcuların öne savrulmasının nedeni nedir?

  • AYolcuların hareketsiz kalmak istemesi
  • BYolcuların frene binici olarak tepki vermesi
  • CHareketli cisimlerin hareketlerine devam etme eğilimi
  • DOtobüsün yerçekimini artırması

4. Kayarak giden bir topun yavaş yavaş durmasının temel nedeni nedir?

  • ATopa sürekli iten bir kuvvetin eksik olması
  • BYerin topu çekip yavaşlatması
  • CTopun enerjisinin rengine bağlı olarak azalması
  • DZemin ile top arasında sürtünme kuvvetinin bulunması

5. Bir cismi yere sabitlemek için çivi kullanılması sürtünme kuvveti ile nasıl ilgilidir?

  • AÇivi vidalanırken sürtünme azaldığı için kolayca çakılır.
  • BÇivinin duvara çakılmasında sürtünmenin herhangi bir etkisi yoktur.
  • CÇivinin duvar içinde sıkışıp kalması sürtünme kuvvetinin varlığına bağlıdır.
  • DSürtünme yalnızca sıvı maddelerde ortaya çıktığından çivi gerekir.