Ses
4. Sınıf Fen Bilimleri · Madde ve Hâlleri
Konuşturduğumuzda, çalgı çalarken ya da bir kapıyı çarptığımızda ses oluşur. Peki ses nasıl oluşur? Ses, cisimlerin titreşmesiyle, yani ileri geri hızlı hareket etmesiyle oluşur. Örneğin gitarın teline dokunduğumuzda tel titreşir ve ses duyulur. Titreşen cisim durduğunda ses de kesilir.
Oluşan ses, ortamdaki maddeler dalgalar hâlinde kulaklarımıza ulaşır. Ses, katı, sıvı ve gaz ortamlarında yayılabilir; ancak boşlukta, yani hiçbir maddenin bulunmadığı ortamda yayılamaz. Bu yüzden uzayda, sesin iletimi için gerekli madde olmadığından hiçbir ses duyulmaz.
Sesin şiddeti arttıkça gürültü de artar. Çok gürültülü ortamlar işitme sağlığımızı bozabilir. Bu yüzden yerlerde sessiz olmalı, kulaklığın sesini çok açmamalı ve gürültü yapmamaya özen göstermeliyiz.
Dersin Önemli Noktaları
- Ses, cisimlerin titreşmesiyle oluşur.
- Titreşim, cisimlerin ileri geri hızlı hareket etmesidir.
- Ses, katı, sıvı ve gaz ortamlarında yayılır.
- Ses, boşlukta yani havasız ortamda yayılamaz.
- Ses, ortamdaki maddeler dalgalar hâlinde yayılır.
- Gürültü, insanın işitme sağlığını bozar.
- Titreşen cisim durduğunda ses de kesilir.
Açıklamalı Soru Bankası
1. Ses aşağıdaki ortamlardan hangisinde yayılamaz?
2. Ses, cisimlerin hangi hareketiyle oluşur?
3. Gitar teli çalındığında ses duyulur. Teli yakından inceleyen biri ne görür?
4. Uzayda astronotlar birbirlerinin sesini normal yolla duyamaz. Bunun nedeni hangisidir?
5. Bir havuzda suyun altındayken bile havuz kenarındaki sesleri duyabiliriz. Bu durum neyi gösterir?