Isı
4. Sınıf Fen Bilimleri · Madde ve Hâlleri
Isı, bir enerji türüdür ve daima sıcak olan maddeden soğuk olan maddeye doğru akar. Örneğin sıcak çayı soğuk bardağa koyduğumuzda bardak ısınır, çay soğur. Sıcaklık ise bir maddenin ne kadar sıcak ya da soğuk olduğunu gösterir ve termometre ile ölçülür.
Maddeler ısı alıp vererek hâl değiştirebilir. Katı madde ısı aldığında sıvıya dönüşür; buna erime denir. Sıvı ısı vererek katıya dönüşürse buna donma denir. Sıvının ısı alarak buharlaşması buharlaşma, buharın soğuyarak sıvıya dönüşmesi ise yoğuşmadır. Su, deniz düzeyinde 100 santigrat derecede kaynar ve 0 santigrat derecede donar.
Isıtılan maddeler genellikle genleşir, yani büyür. Metaller ısıyı iyi iletir; bu yüzden ocaktaki metal kaşığın sapı el yakar. Tahta ve plastik ise ısıyı iletmez; bu yüzden tava sapları bu maddelerden yapılır.
Dersin Önemli Noktaları
- Isı, daima sıcak maddeden soğuk maddeye doğru akar.
- Sıcaklık, termometre ile ölçülür ve santigrat derece (°C) ile gösterilir.
- Katı maddeler ısı alarak sıvı hâle geçer; buna erime denir.
- Sıvı maddeler ısı vererek katı hâle geçer; buna donma denir.
- Buharlaşma, sıvının ısı alarak gaza dönüşmesidir.
- Yoğuşma, buharın soğuyarak sıvıya dönüşmesidir.
- Su deniz düzeyinde 100 °C'de kaynar, 0 °C'de donar.
- Metaller ısıyı iyi iletir; tahta ve plastik ısıyı iyi iletmez.
Açıklamalı Soru Bankası
1. Sıcak çayın içinde metal kaşık bekletilirse kaşığın sapı neden ısınır?
2. Katı bir maddenin ısı alarak sıvı hâle geçmesine ne denir?
3. Islak çamaşırların güneşte kuruması hangi olaya örnektir?
4. Su, deniz düzeyinde kaç santigrat derecede donar?
5. Yazın sıcak günlerde elektrik tellerinin gerginliği azalır ve teller sarkar. Bunun nedeni hangisidir?